Yapay Zekâ Sıcakta Daha Fazla Elektrik İstiyor: Malezya’daki Veri Merkezleri Yeni Bir Enerji Sorununu Gösteriyor

Bir yapay zekâ modeline soru sorduğunuzda birkaç saniye sonra cevap geliyor. Ekranda yalnızca kelimeler beliriyor; arkada çalışan fiziksel sistemin ne kadar büyük olduğunu görmek neredeyse imkânsız.

Oysa bu birkaç saniyelik dijital işlem dünyanın bir yerindeki veri merkezinde gerçekleşiyor. Binlerce gelişmiş işlemci çalışıyor, elektrik enerjisini hesaplamaya dönüştürüyor ve bunu yaparken büyük miktarda ısı üretiyor. Ardından başka bir sistem devreye giriyor: Bu ısıyı dışarı atmak için çalışan soğutma altyapısı.

Malezya’da Ağustos 2026’da yaşananlar, yapay zekâ çağının pek konuşulmayan bu fiziksel tarafını görünür hale getirdi.

Ülkede sıcaklıklar yükseldiğinde veri merkezlerinin elektrik tüketimi de arttı. Malezya Enerji Komisyonu’na göre veri merkezlerinin toplam elektrik tüketimindeki payı 2026 ortalamasında yaklaşık %7 iken ağustosun ikinci haftasında %9,3’e kadar yükseldi.

Sebep yeni bir AI modelinin aniden devreye girmesi değildi.

Hava daha sıcaktı.

Ve bilgisayarları soğutmak daha fazla enerji gerektiriyordu.

Yapay zekâ aslında dev bir ısı makinesi

Bir bilgisayar çipinin yaptığı hesaplamalar soyut görünebilir, fakat fizik açısından oldukça somut bir sonuç üretir: ısı.

Özellikle AI modellerinin eğitilmesi ve çalıştırılmasında kullanılan GPU gibi yüksek performanslı işlemciler çok yoğun enerji tüketiyor. Binlerce çip aynı veri merkezinde yan yana çalıştığında ortaya çıkan ısının sürekli uzaklaştırılması gerekiyor.

Aksi halde işlemcilerin sıcaklığı yükselir, performans düşer ve donanım zarar görebilir.

Bu yüzden modern veri merkezlerinde elektrik yalnızca bilgisayarlara gitmiyor. Soğutma sistemleri, pompalar, fanlar, su dolaşım sistemleri ve diğer yardımcı altyapılar da elektrik tüketiyor.

Buradaki problem basit bir fizik ilişkisine dayanıyor: Dış ortam ne kadar sıcaksa veri merkezinin içerisi ile dışarısı arasındaki sıcaklık farkını korumak o kadar zorlaşabiliyor.

Malezya Enerji Komisyonu CEO’su Siti Safinah Salleh’in 8 Eylül’de yaptığı açıklama bunu oldukça açık biçimde ortaya koydu: Hava sıcaklaştığında soğutma sistemleri daha fazla enerji istiyor.

Bu durum veri merkezlerinin enerji tüketimini hava koşullarına duyarlı hale getiriyor.

Başka bir ifadeyle geleceğin elektrik şebekelerini planlarken yalnızca kaç tane AI sunucusunun kurulacağını bilmek yeterli olmayabilir.

Havanın ne kadar sıcak olacağını da düşünmek gerekiyor.

Malezya neden bu hikâyenin merkezinde?

Çünkü ülke son birkaç yılda dünyanın en hızlı büyüyen veri merkezi bölgelerinden birine dönüştü.

Özellikle Singapur’un 2019–2022 arasında yeni veri merkezlerine uyguladığı moratoryum sonrasında yatırımlar komşu Malezya’ya yöneldi. Daha ucuz arazi, enerji altyapısı ve Singapur’a yakınlığı nedeniyle özellikle Johor büyük yatırımlar çekmeye başladı.

Amazon ve Microsoft gibi Amerikan teknoloji şirketlerinin yanı sıra Tencent ve Alibaba gibi Çinli gruplar da ülkede büyük yatırımlar gerçekleştirdi.

Sonuç oldukça hızlı oldu.

Malezya’nın ulusal elektrik şirketi Tenaga Nasional, 2026’nın ilk çeyreği itibarıyla faaliyetteki 36 veri merkezine yaklaşık 4,5 gigavatlık planlı kapasiteyle elektrik sağlıyordu. İnşaat halindeki 23 yeni veri merkezi projesinin maksimum talep kapasitesi ise yaklaşık 3,8 gigavat.

Ve bunlar yalnızca bugünün rakamları.

Malezya hükümetinin tahminine göre veri merkezlerinin elektrik tüketimindeki payı 2035’te %31’e kadar çıkabilir.

Bu gerçekleşirse ülkede tüketilen yaklaşık her üç birim elektrikten biri veri merkezlerine gidebilir.

Böyle bir sistemde sıcak havanın soğutma talebini birkaç puan artırması artık küçük bir teknik ayrıntı olmaktan çıkar.

Ulusal enerji planlaması problemine dönüşür.

Sıcaklık arttığında iki problem aynı anda ortaya çıkıyor

Malezya örneğini özellikle ilginç yapan nokta burada.

Sıcak hava yalnızca veri merkezlerinin daha fazla elektrik istemesine neden olmadı. Aynı dönemde ülkenin hidroelektrik santrallerinin bağlı olduğu barajlarda su seviyeleri de düşüktü.

Yani elektrik sisteminin iki tarafında aynı anda baskı oluşabiliyor.

Bir tarafta talep artıyor.

Diğer tarafta bazı üretim kaynakları hava koşullarından etkilenebiliyor.

Bu durum geleceğin enerji sistemleri açısından önemli bir soru ortaya çıkarıyor. İklim değişikliği sıcak hava dalgalarının şiddetini ve bazı bölgelerde sıklığını artırırken, aynı bölgelerde AI ve veri merkezleri nedeniyle sürekli çalışan yeni bir elektrik tüketici sınıfı büyüyor.

Bu iki eğilim birbirinden bağımsız değil.

Bir veri merkezinin yıllık elektrik tüketimini hesaplarken ortalama sıcaklık yeterli olabilir. Elektrik şebekesini tasarlarken ise asıl kritik an ortalama gün değildir.

Herkesin aynı anda en fazla elektriğe ihtiyaç duyduğu gündür.

Ve sıcak hava böyle günleri yaratabilir.

AI’ın enerji problemi yalnızca hesaplama değil

Yapay zekânın enerji tüketimi tartışılırken çoğunlukla GPU’lara odaklanıyoruz. Bir modelin eğitilmesi için kaç işlemci gerektiği veya bir sorgunun ne kadar elektrik tükettiği hesaplanıyor.

Fakat veri merkezinin gerçek enerji ayak izi bundan daha geniş.

Elektriğin önce şebekeden tesise ulaştırılması gerekiyor. Transformatörler ve güç sistemleri çalışıyor. Sunucular hesaplama yapıyor. Ürettikleri ısının uzaklaştırılması gerekiyor. Bazı tesislerde bunun için su kullanılıyor. Kesintilere karşı yedek güç sistemleri hazır tutuluyor.

AI işlemcileri güçlendikçe problem daha da belirginleşiyor.

Yeni nesil AI sunucu rafları geçmişteki geleneksel veri merkezi raflarından çok daha yüksek güç yoğunluklarına ulaşabiliyor. Bu nedenle yalnızca binanın toplam elektrik ihtiyacı artmıyor; çok küçük bir alanda oluşan büyük miktardaki ısının nasıl uzaklaştırılacağı da zorlaşıyor.

Bu yüzden veri merkezi sektöründe hava soğutmasından sıvı soğutmaya doğru önemli bir dönüşüm yaşanıyor.

Sıvılar ısıyı havadan çok daha verimli taşıyabiliyor. İşlemcilere yakın soğuk plakalar, kapalı devre sistemleri ve farklı sıvı soğutma teknolojileri özellikle AI veri merkezlerinde giderek daha önemli hale geliyor.

Artık veri merkezi yarışının kazananları yalnızca en güçlü çipi yapan şirketler olmayabilir.

O çipleri soğutabilen şirketler de olacak.

Malezya’nın başka bir problemi daha var: su

Soğutma yalnızca elektrik meselesi değil.

Bazı veri merkezleri ısıyı uzaklaştırmak için önemli miktarda su kullanabiliyor. Veri merkezi yatırımlarının yoğunlaştığı Johor’da bu konu şimdiden kamuoyu tartışmasına dönüştü.

Malezya’daki düzenleyiciler bu nedenle özellikle su tüketimi çok yüksek bazı veri merkezi tasarımlarına sınırlamalar getirmeye başladı. Yeni projelerden elektriği nereden sağlayacaklarını ve kaynakları ne kadar verimli kullanacaklarını göstermeleri isteniyor.

Şirketler de alternatifler arıyor.

Bazı tesisler içme suyu yerine arıtılmış atık su kullanıyor. Bazıları suyu sürekli dışarı atan sistemler yerine kapalı devre soğutmaya geçiyor. Bazıları ise elektrik ihtiyacının daha büyük bölümünü yenilenebilir kaynaklardan karşılamaya çalışıyor.

Bu değişim veri merkezlerinin gelecekte nerede kurulacağına ilişkin kriterleri de değiştirebilir.

Bugüne kadar şirketler fiber bağlantısını, arazi fiyatını, vergileri, elektrik maliyetini ve müşterilere yakınlığı değerlendiriyordu.

Bundan sonra listeye başka soruların daha güçlü biçimde eklenmesi gerekebilir:

Bölge ne kadar sıcak?

Yeterli su var mı?

Şebeke yaz aylarındaki zirve talebi kaldırabilir mi?

Yenilenebilir enerji ne kadar erişilebilir?

Soğutma sistemi hangi iklimde en verimli çalışıyor?

Bir veri merkezinin coğrafyası böylece dijital ekonominin en önemli kararlarından biri haline gelebilir.

O halde veri merkezlerini soğuk ülkelere mi taşımalıyız?

İlk bakışta çözüm basit görünüyor. Eğer soğutma enerji tüketiyorsa veri merkezlerini İzlanda, Finlandiya, Norveç veya Kanada gibi soğuk bölgelere kurmak daha mantıklı değil mi?

Bazı durumlarda gerçekten mantıklı.

Serin dış hava doğal soğutmadan daha fazla yararlanılmasını sağlayabilir ve tesisin mekanik soğutma ihtiyacını azaltabilir. Bu nedenle Kuzey Avrupa uzun zamandır veri merkezi yatırımları için cazip bölgelerden biri.

Fakat bütün veri merkezlerini kuzeye taşımak mümkün değil.

Gecikme süresi önemli. Kullanıcıya yakın olmak önemli. Deniz altı fiber kablolarına erişim önemli. Yerel düzenlemeler, siyasi istikrar, enerji fiyatı ve büyük teknoloji pazarlarına yakınlık da önemli.

Güneydoğu Asya’nın yüz milyonlarca internet kullanıcısı var ve bölgenin dijital ekonomisi hızla büyüyor. AI hizmetlerinin bu kullanıcılara yakın altyapıya ihtiyacı bulunuyor.

Bu nedenle çözüm sıcak bölgelerde veri merkezi kurmamak değil.

Sıcak bölgelerde veri merkezini farklı tasarlamak.

Malezya’nın bugün yaşadığı deneyim bu nedenle başka tropikal ülkeler için de önemli olabilir.

Elektrik santralleri AI’ın hızına yetişmek zorunda

Malezya’nın önündeki rakamlar problemin ölçeğini gösteriyor.

Yarımada Malezya’daki maksimum elektrik talebinin 2026’da yaklaşık 21,3 gigavattan 2035’te 33,5 gigavata çıkması bekleniyor. Bu büyümenin önemli nedenleri arasında veri merkezleri ve yüksek teknoloji endüstrileri bulunuyor.

Ülke aynı zamanda kömürden çıkmaya çalışıyor ve son kömürlü santralini 2044’e kadar kapatmayı hedefliyor.

Bu iki hedef aynı anda gerçekleşmek zorunda.

Bir tarafta karbon yoğun elektrik üretimi azaltılacak.

Diğer tarafta AI çağının yeni elektrik tüketicileri sisteme bağlanacak.

Malezya hükümeti bu nedenle 2032’ye kadar yaklaşık 9 gigavat yeni gaz yakıtlı üretim kapasitesine ihtiyaç duyacağını söylüyor. Yenilenebilir enerji yatırımları ve şebeke güçlendirmeleri de planlamanın parçası.

Bu durum AI’ın çevresel etkisi hakkındaki tartışmaya başka bir boyut ekliyor.

Bir AI veri merkezinin ne kadar “temiz” olduğu yalnızca kullandığı çipin verimliliğine bağlı değil.

Onu besleyen elektrik sisteminin nasıl büyüdüğüne de bağlı.

Eğer yeni talebi karşılamak için fosil yakıtlı santraller kuruluyorsa AI’ın büyümesi enerji sisteminin karbon ayak izini dolaylı biçimde etkileyebilir. Eğer aynı talep yenilenebilir kaynaklar, depolama, daha verimli soğutma ve güçlü şebekelerle karşılanırsa sonuç çok farklı olabilir.

Malezya bir uyarıdan çok erken bir laboratuvar olabilir

Burada tabloyu olduğundan daha dramatik göstermemek gerekiyor.

Malezyalı yetkililer ülkenin yakın vadede veri merkezleri nedeniyle elektrik kıtlığı yaşayacağını söylemiyor. Şebeke planlamacıları artan talebin öngörülebilir olduğunu ve gerekli yatırımlar yapılırsa sistemin bunu karşılayabileceğini düşünüyor.

Asıl ilginç olan başka bir şey.

Malezya bugün dünyanın birçok ülkesinin birkaç yıl sonra karşılaşabileceği problemi erkenden yaşamaya başlıyor.

AI altyapısı büyüyor.

Elektrik talebi yükseliyor.

Çipler daha yoğun hale geliyor.

Soğutma daha kritik hale geliyor.

Sıcak hava talebi daha da artırıyor.

Şebeke yeni üretim kapasitesi istiyor.

Aynı anda karbon emisyonlarının azaltılması gerekiyor.

Uluslararası Enerji Ajansı da Güneydoğu Asya’daki veri merkezlerinin elektrik talebinin 2030’a kadar iki kattan fazla artmasını bekliyor.

Dolayısıyla Malezya’daki ağustos sıcağı geçici olabilir.

Ortaya çıkardığı problem değil.

Yapay zekânın geleceği biraz da termodinamik meselesi

AI hakkında konuşurken çoğunlukla algoritmaları, modelleri ve işlemcileri konuşuyoruz.

Daha fazla parametre.

Daha güçlü GPU.

Daha büyük veri merkezi.

Daha hızlı model.

Fakat bütün bu dijital ilerlemenin arkasında değişmeyen fizik kuralları var.

Elektrik kullanıldığında ısı ortaya çıkıyor.

Isının uzaklaştırılması gerekiyor.

Bunun için yeniden enerji gerekiyor.

Dışarıdaki hava sıcaklaştıkça bu iş bazı sistemlerde zorlaşıyor.

Malezya’nın 2026 yazında gösterdiği şey bu nedenle yalnızca veri merkezleriyle ilgili değil. Yapay zekânın ne kadar büyüyebileceğini belirleyen sınırların tamamı bilgisayar biliminden gelmeyebilir.

Bazıları elektrik şebekesinden gelecek.

Bazıları sudan.

Bazıları iklimden.

Bazıları ise basitçe sıcaklıktan.

Belki de AI çağının en büyük ironilerinden biri burada ortaya çıkıyor.

İnsanlık giderek daha “akıllı” makineler üretirken onları çalıştırabilmek için çözmesi gereken problemlerden biri son derece eski:

Isıyı nasıl uzaklaştıracağız?