Bir İlacın Keşfinde Artık Yapay Zekâ da Masada: Novo Nordisk Claude’a Hangi Bilimsel Soruları Emanet Ediyor?

Yeni bir ilacın ortaya çıkması yalnızca laboratuvarda doğru molekülü bulmakla ilgili değil. Bilim insanlarının devasa araştırma literatürünü taraması, biyolojik mekanizmaları anlaması, verileri analiz etmesi ve çok sayıda olası yolu elemesi gerekiyor.

Şimdi bu sürecin bir bölümüne yapay zekâ daha doğrudan dahil oluyor.

Novo Nordisk ile Anthropic, 16 Eylül’de Claude modellerinin yeni ilaçların keşfi ve geliştirilmesinde kullanılacağı yeni bir iş birliği açıkladı. İlk aşamada Claude Science, Novo Nordisk’in belirli araştırma ve geliştirme iş akışlarında test edilecek.

Ama burada amaç bir sohbet robotuna “yeni ilaç bul” demek değil.

Daha ilginç olan, yapay zekânın bilim insanının düşünme ve araştırma sürecinin içine yerleştirilmesi.

Claude laboratuvarda ne yapacak?

Novo Nordisk’in bilim insanları ve hesaplamalı araştırma ekipleri öncelikle ilaç keşfindeki belirli problemleri tanımlayacak. Anthropic ile birlikte bu problemlere yönelik AI tabanlı çözümler ve bilimsel iş akışları geliştirilecek.

Özellikle biyolojik akıl yürütme önemli bir hedef.

Şirket, AI’ın insan biyolojisinin ve ilaçların etki mekanizmalarının anlaşılmasına yardımcı olabileceğini düşünüyor. Novo Nordisk CEO’su Mike Doustdar’a göre hedef yalnızca araştırmacıların daha hızlı çalışmasını sağlamak değil; araştırmadan pazara ulaşan ürüne giden yolu kısaltırken yeni bilimsel fırsatlar da ortaya çıkarmak.

Bu ayrım önemli.

Çünkü ilaç sektöründe yapay zekânın değeri yalnızca mevcut işleri otomatikleştirmekten gelmeyebilir. Daha büyük potansiyel, insanların tek tek incelemesinin çok zor olduğu bilimsel bilgiler arasında yeni bağlantılar kurabilmesinde yatıyor.

Claude Science sıradan bir sohbet ekranından farklı

Anthropic’in haziranda tanıttığı Claude Science, bilim insanları için geliştirilmiş bir AI çalışma ortamı.

Araştırmacılar bugün PubMed gibi literatür kaynakları, Jupyter, R, hesaplama kümeleri ve farklı bilimsel veri tabanları arasında sürekli geçiş yapmak zorunda kalıyor. Claude Science bu araçların ve hesaplama kaynaklarının bir bölümünü ortak bir çalışma ortamında birleştirmeyi hedefliyor. Üretilen çalışmaların denetlenebilir çıktılar halinde tutulması da sistemin temel özelliklerinden biri.

Bu yaklaşım gelecekte bilimsel araştırmada önemli bir değişiklik yaratabilir.

AI yalnızca araştırmacının sorduğu soruyu cevaplayan araç olmaktan çıkıp literatür taraması, veri analizi, hesaplama ve hipotez değerlendirme aşamalarının arasında çalışan bir araştırma yardımcısına dönüşebilir.

Claude’un biyolojideki ilk sonuçları dikkat çekiyor

Anthropic’in ağustosta yayımladığı deneyler bunun neden ilaç şirketlerinin ilgisini çektiğini gösteriyor.

Şirket, Claude’u erken ilaç tasarımında kullanılan önemli görevlerden biri olan sıfırdan protein bağlayıcı tasarımında test etti. Claude 15 hedefin 14’ü için işlevsel bağlayıcılar tasarlayabildi. Test edilen düzene göre tasarımların yüzde 22 ila yüzde 35’i başarılı bağlanma gösterdi; Anthropic, geleneksel protein tasarım çalışmalarında tipik oranın yaklaşık yüzde 10-15 olduğunu belirtiyor.

Bu sonuç tek başına Claude’un ilaç keşfedebildiği anlamına gelmiyor. Protein tasarımı, uzun ilaç geliştirme zincirinin yalnızca bir parçası ve gerçek adayların laboratuvar deneylerinden klinik çalışmalara kadar çok daha kapsamlı doğrulamadan geçmesi gerekiyor.

Fakat AI’ın yalnızca bilimsel metin yazmak yerine deneysel olarak test edilebilecek biyolojik tasarımlar üretmeye başlaması, değişimin yönünü gösteriyor.

Novo Nordisk için bu tamamen yeni bir başlangıç değil

Şirket Claude’u daha önce de kullanıyordu.

Reuters’a göre Novo Nordisk, klinik çalışma raporlarının hazırlanmasını otomatikleştirmek ve bazı hasta dokümantasyonu süreçlerini aylardan dakikalara indirmek için Claude’dan yararlanıyor. Yeni anlaşmayla yapay zekânın kullanım alanı dokümantasyondan bilimsel keşfin daha erken aşamalarına doğru genişliyor.

Novo Nordisk aynı zamanda farklı teknoloji şirketleriyle başka AI projeleri de yürütüyor. Şirketin hedefi, CEO Mike Doustdar’ın ifadesiyle dünyanın en fazla yapay zekâ kullanan sağlık şirketlerinden biri haline gelmek.

Dolayısıyla burada yaşanan gelişme yalnızca Novo Nordisk ile Anthropic arasındaki tek bir anlaşmadan daha büyük.

İlaç şirketlerinin AI’ı yardımcı bir kurumsal yazılımdan çıkarıp doğrudan Ar-Ge altyapısının parçası haline getirmeye başladığını gösteriyor.

Peki yapay zekâ gerçekten yeni ilaç keşfedebilir mi?

Henüz bu noktada dikkatli olmak gerekiyor.

Bir modelin bilimsel literatürü analiz etmesi veya iyi bir protein tasarlamasıyla güvenli ve etkili bir ilacın ortaya çıkması arasında büyük mesafe var.

İlaç adaylarının laboratuvar deneylerinden toksisite değerlendirmelerine, klinik çalışmalardan düzenleyici onaylara kadar çok sayıda aşamadan geçmesi gerekiyor. Yapay zekâ bu süreçlerin bazılarını hızlandırabilir ancak biyolojik doğrulamanın yerini almıyor.

Novo Nordisk ve Anthropic de yeni iş birliğini insan denetimi ve veri yönetişimi üzerine kurduklarını belirtiyor. Claude Science başlangıçta yalnızca belirli Ar-Ge iş akışlarında ve iki şirketin en fazla katkı beklediği bilimsel problemlerde denenecek.

Yani şimdilik laboratuvarın başına geçen bir AI bilim insanından söz etmiyoruz.

Daha çok insan bilim insanının yanında giderek daha güçlü hale gelen yeni bir araştırma katmanı ortaya çıkıyor.

İlaç keşfinde asıl değişim hızdan daha büyük olabilir

İlaç araştırmalarında AI genellikle zaman tasarrufu üzerinden anlatılıyor.

Fakat daha büyük değişim başka yerde olabilir.

Bir insan araştırmacı hayatı boyunca sınırlı sayıda makaleyi ayrıntılı biçimde okuyabilir, sınırlı sayıda hipotezi değerlendirebilir ve sınırlı sayıda olasılığı deneyebilir. Yapay zekâ ise çok daha geniş bir bilimsel alanı tarayarak araştırmacının hiç düşünmediği bağlantıları önüne getirebilir.

Bu durumda AI’ın en önemli katkısı cevabı vermek olmayabilir.

İnsanların denemeye değer olduğunu fark etmediği soruları ve ihtimalleri görünür hale getirmek olabilir.

Novo Nordisk ile Anthropic’in başlattığı deney tam da bu nedenle önemli.

Claude’un gerçekten daha iyi ilaçların keşfini hızlandırıp hızlandıramayacağını görmek yıllar alabilir. Fakat ilaç araştırmasının çalışma biçimi şimdiden değişmeye başlıyor.

Bilim insanı artık yalnızca laboratuvar cihazları ve bilgisayarlarla çalışmayabilir.

Yanındaki en önemli araştırma araçlarından biri, bilimsel literatürü okuyabilen, veriyi analiz edebilen ve yeni hipotezlerin peşine düşebilen bir yapay zekâ olabilir.